Ceza yargılamasında özgürlük esastır, kısıtlama ise istisnadır. Bu temel ilke, hem Anayasa’nın hem de Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ruhunu oluşturur. Ancak uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, tutuklama tedbirinin sınırlarının doğru anlaşılıp anlaşılmadığıdır.

Tutuklama bir ceza değildir. Henüz hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmayan kişi bakımından uygulanan, soruşturma veya kovuşturma sürecinin sağlıklı yürütülmesini amaçlayan geçici bir koruma tedbiridir. Bu nedenle hukuk sistemimizde “son çare” olarak öngörülmüştür.

Kanun koyucu, tutuklamanın uygulanabilmesi için belirli şartlar getirmiştir: kuvvetli suç şüphesinin varlığı, somut deliller, kaçma ihtimali veya delilleri karartma riski gibi objektif kriterler aranır. Bunun dışında, adli kontrol gibi daha hafif tedbirlerin yetersiz kalması gerekir. Yani özgürlüğün kısıtlanması keyfî değil, ölçülü ve gerekçeli olmak zorundadır.

Burada asıl önemli olan, hukuk devletinin iki temel değeri arasında kurduğu dengedir: kamu düzeninin korunması ve bireyin temel haklarının güvence altına alınması. Devlet, suçla mücadelede etkin olmak zorundadır. Ancak bu mücadele, hukukun çizdiği sınırlar içinde yürütülmelidir. Aksi halde adalet duygusu zedelenir; oysa adaletin meşruiyeti hukuka bağlılıktan doğar.

Uygulamada zaman zaman gözaltı ve tutuklama kararlarının kamuoyunda farklı algılara yol açtığı görülmektedir. Ancak unutulmamalıdır ki her somut dosya kendi delil yapısı ve şartları içinde değerlendirilir. Yargısal kararlar, dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler doğrultusunda verilir ve denetime açıktır. İtiraz, üst mahkeme incelemesi ve bireysel başvuru gibi mekanizmalar da bu sistemin güvenlik sübabıdır.

Hukuk devleti, hem suçu önlemeyi hem de bireyin onurunu korumayı aynı anda başarmak zorundadır. Tutuklama tedbirinin doğru anlaşılması ve ölçülülük ilkesine uygun uygulanması, bu dengenin sağlanmasında belirleyici rol oynar.

Sonuç olarak; güçlü devlet, özgürlüğü keyfî şekilde sınırlayan değil, hukuka bağlılıkla hareket eden devlettir. Ceza yargılamasında esas olan, suçla etkin mücadele ile temel hakların korunması arasındaki dengeyi titizlikle muhafaza etmektir. Bu denge korunduğu sürece, hem kamu düzeni hem de bireysel özgürlük güvence altındadır.